از دیدگاه جامعهشناسی، رسانه یکی از مهمترین نهادهای تولید و بازتولید آگاهی جمعی است. وقتی قدرت و ثروت بر قلم خبرنگار مسلط میشود نه تنها یک فرد، بلکه کل فرآیند «تعریف واقعیت» در جامعه مختل میگردد. صاحبان قدرت با بهرهگیری از نفوذ خود در فرآیندهای تصمیمگیری، عملاً کنترل روایتهای عمومی را به دست میگیرند و آنچه باید صدای حقیقت باشد، به ابزاری برای حفظ ساختارهای موجود تبدیل میشود.
این وضعیت را میتوان با نظریه «سلطه نمادین» پیر بوردیو توضیح داد. بوردیو معتقد است قدرت تنها از طریق زور فیزیکی یا اقتصادی اعمال نمیشود، بلکه از طریق کنترل معانی، روایتها و آنچه «طبیعی» و «مشروع» تلقی میشود نیز خود را نشان میدهد. وقتی خبرنگار مستقلی واقعیت را افشا میکند صاحبان قدرت با بهرهگیری از نفوذ خود در فرآیندهای تصمیمگیری، عملاً کنترل روایتهای عمومی را به دست میگیرند و آنچه باید صدای حقیقت باشد، به ابزاری برای حفظ ساختارهای موجود تبدیل میشود. در واقع میدان قدرت در حال دفاع از خود است و تلاش میکند صدای مخالف را از میدان عمومی حذف کند. این همان سلطه نمادینی است که بوردیو توصیف میکند: قدرت، واقعیت را بازتعریف میکند تا مشروعیت خود را حفظ نماید.
حکم صادرشده علیه همکار خبرنگارمان در انتشار یک خبر ورزشی در خبرگزاری وزین نصر نیوز که نشانههایی از تأثیرگذاری عوامل قدرت در آن دیده میشود، فراتر از یک پرونده فردی است . این رویداد نشاندهنده بحران اعتماد عمومی به نهادهای تصمیمگیر و رسانهای است. وقتی جامعه میبیند که خبرنگاران به خاطر افشای حقیقت با چالشهای جدی روبهرو میشوند، سرمایه اجتماعی و اعتماد جمعی تضعیف میشود و فضای عمومی به سمت بیتفاوتی یا بدبینی کشیده میشود. در چنین شرایطی، دفاع از استقلال قلم خبرنگار، دفاع از امکان وجود یک جامعه آگاه و آزاد است. بدون این استقلال، افکار عمومی نه بر اساس واقعیت، بلکه بر اساس منافع قدرت شکل میگیرد و دموکراسی واقعی به یک توهم تبدیل میشود.
امیدواریم شعار قلم ها را نشکنیم که در روز خبرنگار در همه جا می پیچد به واقعیتی تصمیم گیر در تمام ارکان جامعه تحقق یابد .
علیرضا سعیدپناه
سردبیر
قدرت و ثروت حاکم بر قلم خبرنگاران
انتشار یک یادداشت ورزشی به قلم یکی از خبرنگاران آذربایجان شرقی و در ادامه ، اتهام «نشر اکاذیب »
