بر اساس اطلاعات فنی طرح، از ظرفیت مخزن سد گاوشان حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب برای مصارف شرب و کشاورزی استان کرمانشاه در نظر گرفته شده است. همچنین تأمین سالانه ۶۳ میلیون مترمکعب آب شرب شهرهای کرمانشاه و کامیاران و آبیاری حدود ۳۱ هزار هکتار از اراضی کشاورزی، از اهداف اصلی اجرای این طرح به شمار میرود.
انتقال آب از سیروان به کرخه؛ زیرساختی فراتر از یک سد
سد گاوشان بر روی رودخانه گاوهرود و در حوضه آبریز سیروان احداث شده و بخشی از آب این حوضه از طریق تونلی به طول حدود ۲۰ تا ۲۱ کیلومتر به حوضه آبریز کرخه منتقل میشود. طول مجموع تونل اصلی و تونلهای دسترسی نیز حدود ۲۳.۵ کیلومتر اعلام شده است؛ مسیری که امکان انتقال آب بین دو حوضه را بدون نیاز به تجهیزات مکانیکی و پمپاژ فراهم میکند.
این طرح تنها به احداث بدنه سد محدود نیست و مجموعهای از تأسیسات شامل سد خاکی سنگریزهای با هسته رسی، تونل انتقال آب، نیروگاه برقآبی، سد انحرافی و شبکه آبیاری و زهکشی دشتهای میاندربند و بیلهور را در بر میگیرد.
سد گاوشان با ارتفاع ۱۲۳ متر از پی، طول تاج ۷۳۰ متر و عرض تاج ۱۴ متر ساخته شده و حجم بدنه آن حدود ۱۰ میلیون مترمکعب است. ظرفیت کل مخزن ۵۵۰ میلیون مترمکعب و حجم مفید آن حدود ۵۰۰ میلیون مترمکعب گزارش شده است. سرریز آزاد سد نیز برای عبور سیلاب با دبی حدود یکهزار و ۱۹ مترمکعب بر ثانیه طراحی شده است.
مطالعات مرحله نخست این طرح در سال ۱۳۶۲ و مطالعات مرحله دوم در سال ۱۳۶۸ انجام شد؛ قرارداد اولیه تونل در سال ۱۳۷۱ منعقد و عملیات اجرایی سد و تونل از سال ۱۳۷۷ آغاز شد. آبگیری مخزن در سال ۱۳۸۳ انجام گرفت و تونل انتقال آب نیز از سال ۱۳۸۷ به بهرهبرداری رسید.
ظرفیت هیدرولوژیک سد، مبنای طراحی نیروگاه برقآبی
در کنار تأمین آب شرب و کشاورزی، استفاده از انرژی پتانسیل آب ذخیرهشده در سدها یکی از روشهای بهرهگیری همزمان از زیرساختهای آبی برای تولید انرژی است. در نیروگاههای برقآبی، جریان آب با عبور از توربینها موجب چرخش محور توربین و ژنراتور میشود و انرژی مکانیکی به انرژی الکتریکی تبدیل میشود.
مزیت این روش آن است که برای تولید برق، از انرژی جریان و اختلاف ارتفاع آب استفاده میشود و در صورت بهرهبرداری متناسب با برنامه رهاسازی و نیازهای پاییندست، میتوان از ظرفیت موجود در تأسیسات سد برای تولید انرژی نیز بهره گرفت.
«عبدالمجید گوران»، مجری طرح نیروگاه برقآبی سد گاوشان، در تشریح مشخصات فنی این پروژه اظهار کرد: مطالعات احداث نیروگاه با توجه به ظرفیت هیدرولوژیک سد توسط مهندسان مشاور مهاب قدس انجام شد و بر اساس نتایج این مطالعات، احداث نیروگاهی با ظرفیت چهار و نیم مگاوات در محل سد در دستور کار قرار گرفت.
وی با اشاره به انعقاد قرارداد اجرای پروژه در سال ۱۳۸۹ افزود: پیمانکار عملیات اجرایی را آغاز کرد و ساختگاه نیروگاه به پیشرفت فیزیکی حدود ۸۴ درصد رسید. همچنین تجهیزات اصلی و عمدتاً وارداتی پروژه، از جمله توربینها و تجهیزات مکانیکی، تهیه و به کشور منتقل شد که میزان پیشرفت تأمین این تجهیزات به حدود ۹۰ درصد رسید.
نیروگاه سد گاوشان از نوع سطحی و دارای ۲ واحد توربین افقی فرانسیس است که مجموع ظرفیت نصبشده آنها چهار و نیم مگاوات برآورد شده است. بر اساس مشخصات فنی طرح، این نیروگاه قابلیت تولید متوسط سالانه حدود ۱۱ گیگاواتساعت، معادل ۱۱ میلیون کیلوواتساعت برق را دارد.
هرچند ظرفیت این نیروگاه در مقایسه با نیروگاههای بزرگ کشور محدود است، اما تولید برق از یک زیرساخت آبی موجود، استفاده چندمنظوره از سرمایهگذاری انجامشده و کمک به تأمین بخشی از انرژی مورد نیاز شبکه، از جمله توجیهات فنی و اقتصادی تکمیل آن محسوب میشود.
به بیان دیگر، هنگامی که برای احداث سد، مخزن، تونل و تأسیسات انتقال آب سرمایهگذاری قابل توجهی انجام شده است، بهرهبرداری از ظرفیت نیروگاهی پیشبینیشده در همان مجموعه میتواند ارزش افزوده بیشتری برای زیرساخت موجود ایجاد کند؛ بهویژه آنکه تولید برقآبی در این طرح به معنای احداث یک منبع مستقل تأمین آب نیست، بلکه استفاده از انرژی جریان آب در چارچوب بهرهبرداری از سامانه سد و انتقال آب است.
مشکلات اعتباری و اختلافات قراردادی؛ عوامل توقف پروژه
مجری طرح نیروگاه برقآبی سد گاوشان، بروز مشکلات در ردیفهای اعتباری و تأمین نقدینگی پروژه را از عوامل توقف عملیات اجرایی عنوان کرد و گفت: در ادامه، اختلافاتی میان کارفرما و پیمانکار شکل گرفت که در نهایت به خلع ید پیمانکار و پیگیری موضوع از مسیر قانونی و قضایی منجر شد.
بر اساس گزارشهای فنی ارائهشده از وضعیت پروژه، عملیات ساختمانی نیروگاه به حدود ۸۴ درصد و میزان تأمین تجهیزات آن به حدود ۹۰ درصد رسیده است. بخش عمده عملیات عمرانی و نصب تجهیزات نیز انجام شده، اما مشکلات مربوط به تأمین مالی، جریان نقدی و اختلافات قراردادی، روند تکمیل و راهاندازی نیروگاه را با وقفه مواجه کرده است.
تجهیزات اصلی نیروگاه از جمله توربینها و برخی ماشینآلات مکانیکی خریداری شده و به کشور انتقال یافته است؛ با این حال، دو توربین نیروگاه همچنان در کارگاه پیمانکار در استان کرمانشاه قرار دارد و انتقال آنها به محل نیروگاه یکی از مسائل مهم در مسیر تعیین تکلیف طرح به شمار میرود.
پرونده قضایی همچنان مفتوح است
در همین رابطه، مدیر حقوقی شرکت آب منطقهای کرمانشاه نیز با تشریح روند پیگیری حقوقی پروژه گفت: پس از بروز اختلافات و انجام نشدن بخشی از تعهدات قراردادی، شرکت آب منطقهای برای مطالبه حقوق خود و صیانت از منافع عمومی از طریق مراجع قضایی اقدام کرد و پرونده همچنان مفتوح و در حال رسیدگی است.
«محمدرضا سلیمانی» با رد برخی مطالب مطرحشده درباره آزادسازی ضمانتنامههای پیمانکار تأکید کرد: ضمانتنامههای مربوطه به نفع دولت ضبط شده و موضوع آزادسازی آنها صحت ندارد.
مدیر حقوقی شرکت آب منطقهای درباره وضعیت ۲ توربین خریداریشده برای نیروگاه نیز توضیح داد: این تجهیزات از ابتدای اجرای پروژه توسط پیمانکار خریداری شده و اکنون در کارگاه وی در استان کرمانشاه نگهداری میشود.
وی افزود: شرکت آب منطقهای در این خصوص مکاتبات لازم را با دادستانی انجام داده و دستورهای قضایی برای انتقال توربینها به محل اصلی پروژه در سد گاوشان اخذ شده است. پیگیریها برای اجرای این دستورات ادامه دارد و تعیین تکلیف نهایی موضوع تابع تصمیم مراجع قضایی خواهد بود.
احیای نیروگاه؛ فراتر از یک مطالبه حقوقی
مدیر حقوقی شرکت آب منطقهای کرمانشاه با اشاره به ضرورت تعیین تکلیف هرچه سریعتر این پروژه، احیای نیروگاه را یکی از مطالبات مهم حوزه انرژی استان دانست و اظهار کرد: پیگیریهای لازم با نهادهای نظارتی برای بازگشت پروژه به چرخه اجرا انجام شده و تلاش بر این است که با حل اختلافات موجود، زمینه ازسرگیری عملیات اجرایی و تکمیل نیروگاه فراهم شود.
وی تأکید کرد: ضبط ضمانتنامهها بهتنهایی هدف نهایی شرکت نیست؛ بلکه آنچه اهمیت دارد، تعیین تکلیف پروژه، انتقال تجهیزات و تکمیل نیروگاه برای بهرهبرداری و کمک به تأمین برق استان است.
در همین راستا، نشستهایی با حضور شورای نظارتی استان و دستگاههای نظارتی و امنیتی برگزار شده است تا ابعاد فنی، اجرایی، اقتصادی، حقوقی و قراردادی طرح بررسی و راهکارهای رفع موانع مشخص شود. تغییرات نرخ ارز، مسائل مربوط به تأمین تجهیزات، صورتجلسات فنی و اختلافات ناشی از اجرای قرارداد از جمله موضوعاتی است که در این بررسیها مورد توجه قرار گرفته است.
به گفته بهرام درویشی، مدیرعامل شرکت آب منطقهای کرمانشاه، برای اجرای این نیروگاه بیش از ۹۵ میلیارد ریال سرمایهگذاری شده و اکنون پیگیریها با هدف حفظ سرمایهگذاری انجامشده، رفع موانع و فراهم کردن زمینه بهرهبرداری از پروژه ادامه دارد.
تجربه طرحهای زیرساختی نشان میدهد توقف پروژه پس از انجام بخش عمده عملیات اجرایی، علاوه بر معطل ماندن سرمایهگذاریهای انجامشده، میتواند هزینههای نگهداری، استهلاک تجهیزات و تکمیل طرح را نیز افزایش دهد. از این رو، تعیین تکلیف نیروگاه گاوشان باید با نگاهی جامع به منافع عمومی، حفظ داراییهای دولت و جلوگیری از بلااستفاده ماندن تجهیزات دنبال شود.
در شرایطی که کشور برای تأمین پایدار برق و افزایش بهرهوری از ظرفیتهای موجود به دنبال راهکارهای متنوع است، تکمیل نیروگاههای کوچک و متوسط برقآبی متصل به سدهای در حال بهرهبرداری نیز میتواند بخشی از این راهبرد باشد. نیروگاه گاوشان از این منظر، طرحی است که ظرفیت تولید برق آن از ابتدا در طراحی مجموعه پیشبینی شده و تکمیل آن میتواند به استفاده بهتر از زیرساختهای موجود کمک کند.
اکنون مساله اصلی، عبور از موانع قراردادی و حقوقی، تعیین تکلیف توربینها، فراهم کردن شرایط تکمیل عملیات باقیمانده و دستیابی به برنامهای روشن برای راهاندازی نیروگاه است؛ مسیری که تحقق آن نیازمند هماهنگی میان شرکت آب منطقهای، دستگاههای نظارتی و مراجع قضایی خواهد بود.
نیروگاه سد گاوشان با ظرفیت نصبشده چهار و نیم مگاوات و تولید سالانه حدود ۱۱ میلیون کیلوواتساعت برق، اگرچه در مقیاس شبکه برق کشور سهمی محدود دارد، اما بهرهبرداری از آن میتواند نمونهای از تبدیل زیرساختهای موجود به ظرفیتهای چندمنظوره باشد؛ ظرفیتی که پس از سالها انتظار، اکنون احیای آن به یکی از موضوعات مهم مدیریت منابع آب و انرژی در منطقه تبدیل شده است.
اتمام خبر/









